Na ntwala nde maladi kufwa kiteso ya bamiliare 3 to kuluta ya maladi, nti yai kusadisaka na kutunga Amerika yina vandaka ti ba izine mingi. Sambu na kuvutula lukumu na bo yina bo vidisaka, yo lenda lomba nde beto yamba mpi kuyidika lugangu.
Na ntangu mosi buna na mvu 1989, bo bingaka Herbert Darling na telefone: Muntu mosi ya ke sosaka bambisi songaka yandi nde yandi kutanaka ti nti mosi ya nda ya bo ke bingaka castagne ya Amerika na kitini ya ntoto ya Darling na Muwanda ya Zor na westi ya New York. Darling zabaka nde na ntangu mosi buna, banti ya châtaigne vandaka mosi na kati ya banti ya mfunu mingi na kisika yina. Yandi zabaka mpi nde nsusu mosi ya ke fwaka bantu vandaka pene-pene ya kufwa bambisi yina na nsungi ya bamvula kuluta nkama mosi ti ndambu. Ntangu yandi waka rapore ya zombi yina vandaka kutuba nde yandi monaka nzioku mosi ya ke zinga, kitini ya nzioku yina vandaka nda makulu zole mpi yo kumaka na nzo mosi ya baetaze tanu, yandi vandaka ti keti-keti. Darling tubaka nde: “Mu ke ndima ve kana mu ke kwikila nde yandi me zaba nki yo kele.”
Ntangu Darling monaka nti yina, yo vandaka bonso nde yandi ke tala kifwanisu mosi ya luvunu. Yandi tubaka nde: “Yo vandaka mpenza ya kusungama mpi ya kukuka na kusala mbandu mosi-yo vandaka nene.” Kansi Darling monaka mpi nde nti yango vandaka kufwa. Banda na luyantiku ya bamvula 1900, yau me kuzwa kimbefo ya mutindu mosi, yina me fwa bamiliare 3 to kuluta na bimbefo ya mutindu yina. Yai kele kimbefo ya ntete ya bantu ke nataka mpi yina ke fwaka mingi-mingi banti na disolo ya bilumbu na beto. Darling banzaka, kana yandi lenda gulusa ve nti yina, yandi ta gulusa ata fioti bambuma na yo. Diambu kele kaka mosi: nti ke sala kima ve sambu banti ya nkaka ya châtain kele ve pene-pene yina lenda pesa yo bambuma.
Darling kele enzeniere yina ke sadilaka mitindu ya enzeniere sambu na kuyidika mambu. Na Yuni yina landaka, ntangu bintuntu ya jaune ya ngolo ve panzanaka na zulu ya nsinga ya vert ya nti yina, Darling fulusaka masasi ya masasi ti poudre ya masasi, yina bo bakaka na bintuntu ya babakala ya nti ya nkaka ya châtaigne yina yandi longukaka, mpi yandi kwendaka na kamio na ndambu ya nord. Yo bakaka ngunga mosi ti ndambu. Yandi bulaka nti yina masasi na elikoptere yina yandi futaka. (Yandi ke twadisaka kompani mosi ya kutunga yina ke nungaka mpi yina lenda futa mbongo mingi kuluta ndilu.) Bikesa yai nungaka ve. Na mvula yina landaka, Darling mekaka diaka. Na mbala yai, yandi ti mwana na yandi bendaka échafaudage yina tii na banti ya châtaigne yina vandaka na zulu ya ngumba mpi bo tungaka estrade mosi ya nda makulu 80 na nsungi ya bamposo kuluta zole. Sheri na mono mataka na zulu ya nsinga mpi vandaka kuyobisa bintuntu yina ti bintuntu yina vandaka bonso bambembele na nti ya nkaka ya châtaigne.
Na automne yina, balutangu ya nti ya Darling basisaka bambuma ya bansende ya mbwaki-ble. Bansende yai vandaka nene mpi ya makasi yo yina bantu lendaka kuyindula nde yo kele cactus. Kukatula bambuma kele mingi ve, bambuma kele kiteso ya 100, kansi Darling me kunaka ndambu mpi me tula kivuvu. Yandi ti nduku na yandi mosi kukutanaka mpi ti Charles Maynard ti William Powell, bantu zole yina kelongukaka mambu ya metala ba gène ya banti na Nzo-Nkanda ya Nene ya New York ya Kelongaka Mambu ya Luzingu mpi ya Bamfinda na Syracuse (Chuck ti Bill kufwaka). Ntama mingi ve bo yantikaka kisalu mosi ya bansosa ya mbongo fioti kuna. Darling pesaka bo mwa ba-castagne mpi yulaka bantu ya siansi kana bo lenda sadila yo sambu na kuvutula yo. Darling tubaka nde: “Yo ke monana nde diambu yai kele diambu mosi ya nene.” “Esti ya États-Unis ya mvimba.” Kansi, mwa bamvula na nima, nti na yandi mosi kufwaka.
Banda bantu ya Eropa yantikaka kuzinga na Amerika ya Nordi, disolo ya ketubilaka bamfinda ya kontina yina mevilaka mingi. Kasi, dibanza ya Darling ke monana ntangu yayi na bantu mingi mutindu mosi ya mabaku ya mbote ya kuyantika kubongisa disolo – na luyantiku ya mvula yayi, Fondation ya Makabu ya Lusadusu ya Inza ya Mvimba ya Templeton tulaka Maynard na Powell’s Projet pesaka mingi ya disolo na yau, mpe ngolo yayi lendaka kukatula kisalu ya fioti yina lombaka mbongo kuluta bamilio 3 ya badolare. Yo vandaka dikabu mosi ya kuluta nene yina bo pesaka na iniversite. Bansosa ya bantu ya kelongukaka mambu ya metala ba gènes kepusaka bantu ya kelongukaka mambu ya ketala nziunga na kukutana ti kivuvu na mutindu mosi ya mpa mpi bantangu yankaka ya kukonda kiese, nde kuyidika inza ya lugangu ketendula ve mpenza kuvutuka na Kilanga ya Edeni yina vandaka kaka mutindu yo vandaka. Kansi, yau lenda tendula kundima mukumba yina beto me baka: enzeniere ya bima yonso ata na lugangu.
Matiti ya châtaigne kele nda mpi ti meno, mpi yo ke monanaka bonso ba scie zole ya fioti ya vert yina me vukana na nima na nima na misisa ya kati-kati ya dititi. Na nsuka mosi, makasa zole me vukana na nti mosi. Na nsongi ya nkaka, ya ke salaka nsongi ya makasi, yina ke balukaka mbala mingi na lweka. Kifwanisu yai ya bo vandaka kuvingila ve kezengaka na kati ya bambuma ya vert mpi ya zelo yina kele pima na mfinda, mpi bangindu ya kuyituka ya bantu yina ketambulaka na bangumba vandaka kutedimisa dikebi ya bantu, mpi yo vandaka kuyibusa bo voyage na bo na mfinda yina vandaka ntete ti banti mingi ya ngolo.
Beto lenda bakisa mbote-mbote banti yai kaka na nzila ya mikanda mpi ya kukanga mambu na ntu. Lucille Griffin, mfumu ya kimvuka mosi (Fondation américaine des collaborateurs à la châtaigne), sonikaka kilumbu mosi nde kuna nge tamona bambuma ya châtaigne mingi kibeni na mpila nde na nsungi ya printemps, bintuntu ya kele bonso kreme mpi ya kelandanaka na zulu ya nti “bonso Malulu ya kepumbukaka na zulu ya ngumba”, yina kenataka nge na kuyibuka mambu yina mbuta-muntu vandaka kusala. Na automne, nti yango ta panzana diaka, na mbala yai ti bansende yina ke fikaka ntomo yina. Thoreau mosi ya ngolo sonikaka na mukanda ya “Walden” nde: “Ntangu bambuma ya castagne vandaka kutela, mono vandaka kutula ndambu ya kitunga na nsungi ya madidi.” “Na nsungi yina, yo vandaka kupesa kiese mingi na kutambula-tambula na mfinda ya banti ya châtaigne yina vandaka ve ti nsuka na Lincoln na ntangu yina.”
Ba châtaigne ke vandaka ya kutudila ntima mingi. Na kuswaswana ti banti ya chene yina kebwaka kaka na nima ya mwa bamvula, banti ya châtaigne kebutaka bambuma mingi ya nsunga konso mvula. Ba châtaigne ke vandaka mpi pete na kudia: nge lenda katula yo mpusu mpi kudya mosi ya mpa. (Meka kusadila ba nsusu yina kele na ba tanin mingi-to kusala yau ve.) Bantu yonso ke diaka ba nsusu : nsusu, nsusu, ourse, ndeke, muntu. Bantu ya ke salaka bilanga ke yambulaka bangulu na bo mpi ke bakaka mafuta na mfinda. Na nsungi ya Noël, ba train ya kufuluka ti bambuma ya châtain vandaka kukatuka na bangumba mpi kukwenda na mbanza. Ya kieleka, tiya ya ngolo yokaka bo kibeni. William L. Bray, mfumu ya ntete ya nzo-nkanda yina Maynard ti Powell kusalaka na nima, kutubaka nde: “Bo ketubaka nde na bisika yankaka, bantu ya kesalaka bilanga kebakaka mbongo mingi na kuteka bambuma ya bo kebingaka châtaigne kuluta bima yonso yankaka ya bilanga.” Bo sonikaka yo na mvu 1915. Yo kele nti ya bantu, mingi na kati na yo ke menaka na mfinda.
Yo kepesaka mpi mambu mingi kuluta kaka madya. Banti ya châtaigne lenda tombuka tii na makulu 120, mpi makulu 50 ya ntete ke yangisaka ve balutangu to bansinga. Yai kele ndosi ya bantu yina ke zengaka banti. Ata yo kele ve nti ya kuluta kitoko mpi ya kuluta ngolo, yo ke yelaka nswalu kibeni, mingi-mingi kana yo me basika diaka na nima ya kuzenga yo mpi yo ke bebaka ve. Sambu ngolo ya ba cravate ya nzila ya tre mpi ya banti ya telefone kulutaka kitoko, Chestnut sadisaka na kutunga Amerika yina vandaka ti ba izine mingi. Mafunda ya banzo ya kubumba bima, bakabine mpi banzo-nzambi yina bo salaka ti banti ya châtaigne kele kaka ya kutelama; nsoniki mosi tubaka na mvu 1915 nde yo vandaka mutindu ya nti yina bo vandaka kuzenga mingi na États-Unis.
Na bisika mingi ya este-banti ke yantikaka na Mississippi tii na Maine, mpi banda na lweka ya nzadi-mungwa tii na Nzadi-Mungwa-banti ya nseke kele mpi mosi na kati na yo. Kansi na Apalache, yo vandaka nti mosi ya nene. Bamiliare ya ba-castagne kezingaka na bangumba yai.
Yo me fwana nde maladi ya Fusarium kubasika ntete na New York, yina kele kielo yina bantu mingi ya Amerika ke kotaka. Na mvu 1904, bo monaka maladi mosi ya kuyituka na mpusu ya nti mosi ya bo ke bingaka châtaigne yina vandaka na kigonsa ya kufwa na Zoo ya Bronx. Bantu ya ke salaka bansosa monaka nswalu nde kimbefo yina ke basisaka maladi ya bamikrobe (yina bo bingaka na nima Cryphonectria parasitica) kumaka na banti ya Japon yina bo kotisaka na bansi ya nkaka banda na mvu 1876.
Ntama mingi ve bantu ya baprovense mingi kutubaka nde banti vandaka kufwa. Na mvu 1906, William A. Murrill, muntu mosi ya kelongukaka bamikrobe na New York Botanical Garden, kubasisaka disolo ya ntete ya siansi yina ketubilaka maladi yai. Muriel monisaka nde nsusu yai ke basisaka maladi ya mbwaki-ble na mpusu ya nti ya nseke, yina nsuka-nsuka ke kumisaka yo bunkete na nziunga ya kitini ya nti. Ntangu madya ti masa lenda kwenda dyaka ve na zulu mpi na nsi na kati ya misisa ya mpusu ya nti yina kele na nsi ya nsinga ya nti, bima yonso yina kele na zulu ya nsinga ya lufwa tafwa.
Bantu ya nkaka lenda yindula ve-to ke zola ve nde bantu ya nkaka kuyindula-nti yina ke vilaka na mfinda. Na mvu 1911, Sober Paragon Chestnut Farm, kompani mosi ya kesansaka bana na Pennsylvanie, vandaka kukwikila nde maladi yango vandaka “kupesa boma kaka ve.” Kuzinga ya ntangu mingi ya ba journaliste ya kukonda mikumba. Bo kangaka ferme yina na mvu 1913. Bamvula zole me luta, Pennsylvanie bingaka komite mosi ya ke talaka mambu ya maladi ya bambuma ya nseke, yina bo pesaka nswa ya kusadila badolare 275 000 ya Amerika (mbongo mingi kibeni na ntangu yina), mpi bo zabisaka kimvuka mosi ya bangolo yina ta baka bangidika sambu na kunwanisa mpasi yai, mu mbandu nswa ya kufwa banti ya bantu ya nkaka. Bantu ya kelongukaka maladi ketubaka nde bo fwete katula banti yonso ya châtain na mwa bakilometre fyoti na ntwala ya maladi ya nene sambu na kubasisa mbutu ya kukanga tiya. Kasi ya ke monana ti fungus yayi lenda pumbuka na ba yinti yina kele na kimbevo ve, mpe ba spore na yau ke baka kimbevo na mupepe, bandeko, ba nsusu mpe bantu. Bo yambulaka pula yina.
Na mvu 1940, penepene na bambuma ya nene ya châtaigne vandaka ve ti maladi. Bubu yai, bo mefwaka ntalu ya bamiliare ya badolare. Sambu fusarium lenda zinga ve na ntoto, misisa ya châtaigne kelanda na kubasika, mpi kuluta bamilio 400 na kati na yo kebikalaka kaka na mfinda. Kansi, Fusarium wilt monaka kisika ya kubumba masa na nti ya chene kisika yandi vandaka kuzinga kukonda kubebisa mingi muntu yina vandaka kuyamba yandi. Na nima ya kukatuka kuna, yo ke panzanaka nswalu na bambuma ya mpa ya châtaigne mpi ke bulaka yo diaka na ntoto, mbala mingi ntangu mingi na ntwala nde yo kuma na kitini ya bintuntu.
Insi ya mabaya me monaka mitindu ya nkaka: chene, pin, noix, mpi putulu. Kusala mpusu ya mbisi, kisalu yankaka ya nene yina ketulaka ntima na banti ya châtaigne, mesobaka na kusadila bima ya bo kesalaka na mpusu ya mbisi. Samu na bisadi bilanga mingi ya kinsukami, kima ya kusoba kele ve: ata nti mosi ve ya buala ke pesa bisadi bilanga na bibulu na bau madia ya ofele, ya kutula ntima mpe ya mingi na ba kalori mpe ba proteine. Beto lenda tuba nde maladi ya châtaigne kesukisa kikalulu mosi ya bantu mingi ya Appalachie kesalaka bilanga sambu na kuditanina, mpi yo kepusaka bantu ya kisika yina na kusala nsola ya pwelele: kukota na kisika ya bo kezwaka makala to kukwenda kisika yankaka. Muntu mosi ya kelongukaka mambu ya melutaka, Donald Davis, kusonikaka na mvu 2005 nde: “Sambu na lufwa ya ba-castagne, inza ya mvimba mefwa, yo kekatulaka bikalulu ya kuguluka yina kuvandaka na Bangumba ya Appalache banda bamvu-nkama kuluta iya.”
Powell yelaka ntama ti ba-Apalache mpi ba-castagne. Tata na yandi salaka kisalu ya basoda ya zulu mpi yandi kwendaka kuzinga na dibuta na yandi: Indiana, Floride, Allemagne, mpi na lweka ya este ya Maryland. Ata yandi lutisaka kisalu na yandi na New York, badiskure na yandi vandaka kaka kutuba mambu na masonga yonso mutindu bantu ya Midwest vandaka kutuba mpi mambu ya mbi yina bantu ya Sud vandaka kusala na mutindu mosi ya kubumbana kansi ya vandaka kumonana. Bikalulu na yandi ya pete mpi mutindu na yandi ya kutunga bilele ke sadisanaka, yo kele ti jeans ti chemise ya carré ya ke monana nde yo ke mana ve. Ngogo ya yandi ke zolaka mingi kele “wow”.
Powell kekana kukuma munganga ya bambisi tii kuna longi mosi ya kelongukaka mambu ya metala ba gènes tasila yandi kivuvu ya kusala bilanga ya mpa mpi ya masa-masa yina mesimbama na banti yina bo mesobaka na mutindu mosi buna yina lenda basisa makuki na yo mosi ya kukanga bambisi mpi maladi. “Mu yindulaka nde, wow, yo kele mbote ve na kusala banti yina lenda kuditanina na bambisi ya mbi, mpi nge fwete losa ve ata nkisi mosi ya ke fwaka bambisi na zulu na yo?” Powell tubaka nde. “Ya kyeleka, inza ya mvimba kelandaka ve ngindu mosi.”
Ntangu Powell kumaka na nzo-nkanda ya nene ya Utah na mvu 1983, yandi vandaka kudiyangisa ve. Kansi, yandi kotaka na laboratoire ya muntu mosi ya kelongukaka biolozi, mpi yandi vandaka kusala virisi mosi yina lendaka kulembisa kimbefo ya kefwaka bantu. Bikesa na bau ya kusadila virisi yayi kwendaka mbote ve: yau panzanaka ve na nti mosi na nti yau mosi, yau yina yau lombaka kuyidika yau samu na makumi ya mitindu ya ba fungus mosi mosi. Ata mambu yai kusalamaka, Powell kusepelaka mingi na disolo ya nti mosi ya nene yina kubwaka mpi yandi pesaka ngidika mosi ya siansi sambu na kuyidika mambu yina kesalamaka na bifu ya mpasi yina bantu kesalaka. Yandi tubaka nde: “Sambu beto vandaka kutwadisa mbote ve bima na beto yina vandaka kutambula na ntoto ya mvimba, beto kotisaka na kintulumukina bima yina ke belulaka bantu.” "Mu yindulaka nde: Wawu, mambu yai ke benda dikebi. Dibaku kele ya kuvutula yo."
Powell vandaka ve muntu ya ntete yina mekaka kukatula bima yina bo vandaka kuvidisa. Na nima ya kumona pwelele nde bambuma ya Amerika zolaka kufwa, USDA mekaka kukuna banti ya Chine, yina kele cousin mosi yina ke kangamaka ngolo na kufwa, sambu na kubakisa kana mutindu yai lenda baka kisika ya bambuma ya Amerika. Kansi, ba châtaigne ke menaka mingi na nganda, mpe ke vuanda mutindu ba yinti ya bambuma kuluta ba yinti ya bambuma. Bo vandaka fioti na mfinda na banti ya chene mpi na banti ya nkaka ya nene ya Amerika. Kuyela na bo kekangamaka, to bo kefwaka kaka. Bantu ya siansi mekaka mpi kusansa banti ya châtaigne ya États-Unis mpi ya Chine kumosi, ti kivuvu ya kubasisa nti mosi yina kele ti bikalulu ya mbote ya banti yai yonso zole. Bikesa ya luyalu nungaka ve mpi bo yambulaka yo.
Powell sukaka na kusala na Nzo-Nkanda ya Nene ya New York ya Ke Longaka Mambu ya Luzingu mpi ya Bamfinda, kisika yandi kutanaka ti Chuck Maynard, muntu mosi ya ke longukaka mambu ya me tala ba gènes yina vandaka kukuna banti na laboratoire. Kaka mwa bamvula meluta, bantu ya siansi kusalaka mukanda ya ntete ya nti yina bo mesobaka na mutindu mosi buna —bo yikaka gène mosi yina kepesaka makaya ngolo ya kunwana ti bankisi yina kefwaka bamikrobe sambu na kumonisa yo na mutindu ya teknike na kisika ya kusadila yo sambu na mumbongo. Maynard (Maynard) yantikaka kusadila teknolozi ya mpa, na ntangu yandi vandaka kusosa teknolozi ya mfunu yina ke wakana ti yo. Na ntangu yina, Darling vandaka ti mwa bankeni mpi diambu mosi ya mpasi: kuyidika banti ya Amerika.
Na bamvula mafunda ya bisalu ya kinkulu ya kusansa banti, bantu ya ke salaka bilanga (mpi bantu ya siansi ya ntama mingi ve) me vukisaka mitindu ya mitindu yina kele ti bikalulu yina bo ke zolaka. Na nima, ba gène ke vukanaka na mutindu na yo mosi, mpi bantu ke ponaka bima yina ke pesa kivuvu sambu na mbuma ya mbote kibeni—mbuma ya nene, ya kitoko mingi to yina ke kangamaka ve na maladi. Mbala mingi, yo kelombaka bandonga mingi sambu na kusala kima mosi. Dyambu yai kele malembe mpi mwa mpasi. Darling vandaka kudiyula kana metode yai ta basisa nti mosi ya mbote bonso kimuntu na yandi ya mfinda. Yandi songaka mono nde: “Mono ke yindula nde beto lenda sala mbote kuluta.”
Kuyidika ba gène ke tendula kuyala mingi: ata gène mosi me katuka na kigangwa mosi ya me fwanana ve ti yo, bo lenda pona yo sambu na lukanu mosi buna mpi kukotisa yo na gène ya kigangwa ya nkaka. (Bo ke ‘sobaka bima yina kele ti ba gène ya mitindu ya kuswaswana.’ Ntama mingi ve, bantu ya siansi me basisaka mayele ya kusoba mbala mosi gène ya bima yina bo ke sosa kufwa.) Teknolozi yai ke sila nde yo ta sala mambu na siki-siki mpi nswalu mutindu bo me salaka yo ntete ve. Powell keyindula nde yo kemonana nde dyambu yai mefwana mpenza sambu na banti ya Amerika, yina yandi kebinga nde “banti ya penepene ya kukuka” —banti ya ngolo, ya nda, mpi ya kele ti bima mingi ya madya, yo kelombaka kaka kusungika kima mosi ya sikisiki mpenza: yo kekangamaka na maladi ya bamikrobe.
Mpangi ndima. Yandi tubaka nde: “Beto fwete vanda ti ba enzeniere na mumbongo na beto.” “Banda na kisalu ya kutunga tii na kutunga yai kele kaka mutindu mosi ya kusala mambu na mutindu mosi ya kukonda kuyindula.”
Powell ti Maynard ketuba nde yo lenda baka bamvula kumi sambu na kuzwa ba gène yina kepesaka ngolo na nitu, kusala teknolozi sambu na kuyika yo na gène ya mbuma ya mbwaki, mpi na nima kukumisa yo nene. Powell tubaka nde: “Beto ke yindula kaka.” "Muntu mosi ve kele ti ba gène yina ke pesaka ngolo ya kubuya ba fungus. Beto yantikaka kibeni na kisika mosi ya mpamba."
Darling sosaka lusadisu na kimvuka mosi ya ke sosaka ve kubaka mbongo yina bo salaka na luyantiku ya bamvula 1980. Ntwadisi na yo songaka yandi nde yandi me vilaka kibeni. Bo ke kudipesaka na kuvukisa bambisi ya nkaka mpi bo ke vandaka kaka ya kukengila na yina me tala inzeniere ya bima ya ke zingaka na nitu, yina me basisaka kimbeni na bantu yina ke taninaka mupepe. Yo yina, Darling salaka kimvuka na yandi mosi ya ke sosaka ve kubaka mbongo sambu na kupesa mbongo ya kisalu ya enzeniere ya bima ya ke zingaka na nitu. Powell tubaka nde kimvuka yina sonikilaka Maynard ti Powell chèque ya ntete sambu na badolare 30 000. (Na mvu 1990, kimvuka ya insi salaka bansoba mpi ndimaka kimvuka ya Darling yina vandaka kuzola kukabwana ti insi na bo bonso filiale na yo ya ntete ya leta, kansi bantu ya nkaka vandaka kaka ti keti-keti to vandaka kumenga mpenza kisalu ya kuyidika mambu ya me tala bima ya ke zingaka na nitu.)
Maynard na Powell ke na kisalu. Penepene na mbala mosi, manaka yina bo vandaka kuyindula kumonisaka nde yo vandaka ya kyeleka ve. Kigonsa ya ntete kele kusosa kuzaba mutindu ya kukuna bambuma ya châtaigne na laboratoire. Maynard mekaka kuvukisa matiti ya châtaigne ti bima yina ke sadisaka na kuyela na dilonga mosi ya ronde ya fioti, metode yina bo vandaka kusadila sambu na kuyedisa banti ya pepile. Yo ke monana nde diambu yai kele ve kieleka. Banti ya mpa tabasisa ve misisa mpi bimenina na baselile ya sipesiali. Maynard tubaka nde: “Mono kele ntwadisi ya ntoto ya mvimba na kufwa banti ya châtain.” Muntu mosi ya ke salaka bansosa na Iniversite ya Géorgie, nsuka-nsuka longaka Maynard mutindu ya kukatuka na kisalu ya kupesa bambuma ya mbuma mpi kukuma na bambuma ya ke landa Kuna na kati ya bambuma yina kele na divumu ntangu yo ke yela.
Kuzwa gène ya mbote —kisalu ya Powell —kuvandaka mpi mpasi. Yandi lutisaka bamvula mingi na kusosa nkisi mosi ya ke fwaka bamikrobe yina me katuka na ba gène ya bambwa, kansi yandi yambulaka nkisi yina sambu yandi vandaka kudiyangisa nde bantu lenda ndima ve banti yina kele ti bambwa. Yandi sosaka mpi gène mosi yina ke fwaka bamikrobe yina ke bebisaka banti ya châtaigne, kansi yandi monaka nde kutanina nti ke lombaka ba gène mingi (bo monaka ata ba gène sambanu). Na nima, na mvu 1997, nduku mosi ya kisalu katukaka na lukutakanu mosi ya siansi mpi yandi sonikaka mukanda mosi ya fioti mpi mutindu yandi tubilaka mambu. Powell sonikaka ntu-dyambu mosi ya kele ti ntu-dyambu “Kumonisa ya oxalate na banti yina bo mebalulaka kepesaka ngolo na kutelemina bambuma ya oxalate mpi ya bafongi yina kebasisaka bambuma ya oxalate.” Na nsadisa ya bansosa yina yandi salaka sambu na virisi, Powell zabaka nde ba-champignon yina ke fwaka ke basisaka aside oxalique sambu na kufwa mpusu ya mbwaki mpi kusala nde yo dia kukonda mpasi. Powell bakisaka nde kana mbuma ya mbwaki lenda basisa oxalate na yo mosi (proteine ​​mosi ya sipesiali yina lenda katula oxalate), pana yo lenda kuditanina. Yandi tubaka nde: “Yo vandaka ntangu na mono ya Eurêka.”
Yo ke monana nde banti mingi ke vandaka ti gène mosi yina ke sadisaka yo na kubasisa oxalate oxidase. Na muntu ya ke salaka bansosa yina salaka diskure yina, Powell bakaka mutindu mosi ya ble. Linda Polin McGuigan, mwana ya nzo-nkanda ya nene, tomisaka teknolozi ya “munduki ya ba gène” sambu na kukotisa ba gène na kati ya bambuma ya mbuma ya châtain, ti kivuvu nde bo lenda kotisa yo na ADN ya mbuma yina. Gene yango kubikalaka sambu na mwa ntangu na kati ya divumu, kansi na nima yo vilaka. Kimvuka ya bantu yina salaka bansosa yambulaka metode yai mpi sobaka na bamikrobe mosi yina salaka ntama metode ya kuzenga ADN ya bima ya nkaka mpi kukotisa ba gène na yo. Na lugangu, bamikrobe ke yikaka ba gène yina ke pusaka muntu yina ke yambaka bo na kusala madia ya bamikrobe. Bantu ya kelongukaka mambu ya metala ba gène kukotaka na bamikrobe yai sambu yo kotisa konso gène yina muntu ya siansi kezola. McGuigan bakaka makuki ya kuyika na mutindu mosi ya kutudila ntima ba gène ya ble mpi ba proteine ​​yina ke tulaka bidimbu na bambuma ya mbuma ya mbwaki. Kana bo ke tula proteine ​​yina na nsadisa ya mikroskope, yo ta basisa nsemo ya vert, sambu na kumonisa nde bo me kotisa yo mbote. (Ekipi yina yambulaka nswalu kusadila baproteine ​​yina ketulaka bidimbu-ata muntu mosi ve vandaka kuzola nti yina lenda sema.) Maynard bingaka metode yina nde “kima ya kuluta kitoko na inza.”
Na nima ya bilumbu, Maynard ti Powell tungaka kisika ya bo ke vukisaka bima ya bo ke bingaka châtaigne, yina ke kuma ntangu yai tii na ba etaze mingi ya nzo mosi ya kitoko ya bo tungaka ti babriki sambu na kusala bansosa na bamfinda na bamvu 1960, mpi kisika ya mpa ya ke sema yina bo ke bingaka “Accelérateur biotechnique” yina kele na nganda ya nzo-nkanda. Dyambu yango kelombaka ntete kupona bambuma yina kebasikaka na baselile yina kele kiteso mosi (bambuma mingi ya bo kesalaka na laboratoire kesalaka yo ve, yo yina yo kele mfunu ve na kusala ba clone) mpi kukotisa ba gène ya ble. Baselile ya divumu, bonso agar, kele kima mosi ya kele bonso pouding yina bo kebakaka na algue. Sambu na kukumisa divumu yina nti, bantu ya ke salaka bansosa yikaka hormone yina ke sadisaka na kuyela. Bo lenda tula bankama ya bima ya plastike yina kele bonso kibende yina kele ti banti ya fioti ya châtain yina kele ve ti misisa na etagere na nsi ya mwinda ya ngolo ya ke sema. Na nsuka, bantu ya siansi tulaka hormone yina ke sadisaka banti na kutula misisa, bo kunaka banti na bo ya kisina na banzungu ya kufuluka ti ntoto, mpi bo tulaka yo na suku mosi yina bo ke twadisaka tiya sambu na kuyela. Mfunu ya kuyituka kele ve sambu banti yina kele na laboratoire kele mbote ve na nganda. Yo yina, bantu ya ke salaka bansosa vukisaka yo ti banti ya mfinda sambu na kubasisa banti ya ngolo kansi yina ke kangamaka kaka ngolo sambu na kumeka yo na bilanga.
Ba été zole me luta, Hannah Pilkey, mwana ya nzo-nkanda ya nene na laboratoire ya Powell, monisaka mono mutindu ya kusala mambu yai. Yandi kunaka fungus yina ke basisaka maladi ya bamikrobe na dilonga ya fioti ya kopale. Na mutindu yai ya kukangama, kimbefo ya orange ya petepete kemonanaka mbote mpi penepene na kitoko. Yo kele mpasi na kuyindula nde yo kele kikuma ya lufwa mpi ya lufwa ya bantu mingi.
Girafe yina vandaka na ntoto fukamaka na ntoto, tulaka kidimbu na kitini ya mwa nti ya fioti yina vandaka ti bamilimetre tanu, yandi zengaka bisika tatu ya sikisiki ti scalpel, mpi yandi tulaka mvindu na mputa yina. Yandi kangaka yo ti kitini ya filme ya kopale. Yandi tubaka nde: “Yo kele bonso bande.” Sambu yai kele nti ya “kukangama” yina ke kangamaka ve, yandi ke yindula nde maladi ya orange ta panzana nswalu katuka na kisika yina bo me tula yo mpi nsuka-nsuka yo ta ziunga banti ya fioti-fioti. Yandi songaka mono mwa banti yina vandaka ti ba gène ya ble yina yandi vandaka kusansa ntete. Infection ke suka kaka na kisika yina bo me zenga, mu mbandu bibeku ya fioti ya langi ya orange pene-pene ya munoko ya fioti.
Na mvu 2013, Maynard ti Powell zabisaka kununga na bo na Bansosa ya Kubalula Bima: Bamvula 109 na nima ya kubakisa kimbefo ya castagne ya Amerika, bo salaka Banti mosi yina vandaka kumonana bonso nde yo ke kuditaninaka, ata kana bo nwanisa yo ti ba dose mingi ya ba nsusu yina ke lembaka. Sambu na kupesa lukumu na muntu na bo ya ntete mpi ya kuluta kukaba, yandi tulaka mbongo kiteso ya badolare 250 000, mpi bantu ya ke salaka bansosa ke pesaka banti bazina na yandi. Bo ke bingaka yo Sheri 58.
Lukutakanu ya mvula na mvula ya Kapu ya New York ya Fondasio ya Amerika ya Ke Talaka Mambu ya Bambuma ya Nseke salamaka na otele mosi ya fioti na nganda ya mbanza New Paltz na kilumbu ya Samedi ya mvula na Oktobri 2018. Bantu kiteso ya 50 vukanaka kisika mosi. Lukutakanu yai vandaka ndambu ya lukutakanu ya siansi mpi ndambu ya lukutakanu ya echange ya castagne. Na nima ya nzo mosi ya fioti ya lukutakanu, bantu ya kimvuka vandaka kusoba basache ya Ziploc ya kufuluka ti banti ya nsunga. Lukutakanu yai vandaka mbala ya ntete na nima ya bamvula 28 yina Darling to Maynard kwendaka ve na lukutakanu yina. Mambu ya mavimpi vandaka kukanga bo zole nzila ya kukwenda. Allen Nichols, prezida ya kimvuka yina songaka mono nde: “Beto ke salaka mambu yai banda ntama kibeni, mpi pene-pene ya konso mvula beto ke vandaka pima sambu na bafwa.” Ata mpidina, bantu kele kaka ti kivuvu: nti yina bo me sobaka na mutindu mosi buna me lutaka bamvula mingi ya kumekama ya ngolo sambu na kuzaba kana yo kele mbote mpi kana yo ke salaka mbote.
Bantu ya kapu yina kupesaka bansangu ya luyantiku ya sikisiki ya kemonisa mutindu konso nti ya nene ya châtaigne yina kezingaka na État de New York vandaka. Pilkey ti bana ya nzo-nkanda ya nkaka yina bakaka maplome tubilaka mutindu ya kuvukisa mpi kubumba putulu ya banti, mutindu ya kukuna bambuma ya châtain na nsi ya bamwinda ya kati, mpi mutindu ya kufulusa ntoto ti maladi ya ntu sambu na kusala nde banti kuzinga mingi. Bantu yina kele ti ntulu ya cashew, mingi na kati na bo kepesaka bambuma mpi keyedisaka banti na bo mosi, kuyulaka bangyufula na baleke ya siansi.
Bowell tulaka na ntoto, yandi lwataka kima yina vandaka kumonana bonso lele ya leta ve sambu na kapu yai: chemise ya kele ti nsinga ya ntu yina bo me kotisa na jeans. Kulanda na yandi ya mabanza mosi-kisalu ya bamvula makumi tatu yina me bongisama na nziunga ya lukanu ya Herb Darling ya kuvutula bambuma ya nsunga-ke monanaka mingi ve na kati ya bantu ya siansi ya banzo-nkanda ya nene, yina ke salaka mbala mingi bansosa na nzila ya mbongo ya bamvula tanu, mpi na nima Ba mvutu ya mbote ke pesamaka na bantu ya nkaka sambu na kuteka. Don Leopold, yina vandaka kusala ti mono na Departema ya Siansi ya Luzingu mpi ya Bamfinda ya Powell, songaka mono nde: “Yandi ke tulaka dikebi mingi mpi ke vandaka ti disipline.” "Yandi ke lwataka rido. Yandi ke katulaka ve dikebi na yandi na mambu mingi ya nkaka. Ntangu nsuka-nsuka bansosa kwendaka na ntwala, bamfumu ya Iniversite ya New York (SUNY) solulaka ti yandi mpi lombaka nswa ya kusala nti na yandi sambu iniversite kubaka mambote na yo, kansi Powell buyaka. Yandi tubaka nde banti yina bo me sobaka na mutindu mosi buna kele bonso banti ya Powell.
Kansi yandi kebisaka bo nde: Na nima ya kununga mambu mingi ya teknike, banti yina bo me sobaka ba gène lenda kutana ntangu yai ti diambu ya kuluta mpasi: luyalu ya États-Unis. Mwa bamposo meluta, Powell kutindaka dosie mosi ya balutiti penepene ya 3 000 na Departema ya Bisalu ya Bilanga ya États-Unis, yina kele ti mukumba ya kundima banti yina bo mesobaka na mutindu mosi buna. Yau ke banda kisalu ya kundima ya kimvuka: kutala diaka mukanda ya kulomba, kulomba bangindu ya bantu nyonso, kubasisa mukanda ya mambu yina lenda salama na nzingulu, kulomba diaka bangindu ya bantu nyonso mpe kubaka lukanu. Kisalu yai lenda baka bamvula mingi. Kana lukanu me bakama ve, kisalu lenda kangama. (Nsungi ya ntete ya bakomantere ya bantu yonso me kanguka ntete ve.)
Bantu ya ke salaka bansosa ke kana kutinda mikanda ya nkaka na kimvuka ya ke talaka mambu ya madia mpi ya bankisi sambu yo tala kana banti ya bo me soba kele mbote, mpi kimvuka ya ke taninaka mupepe ta tadila bupusi ya nti yai na mupepe na nsi ya Nsiku ya Ke Talaka Mambu ya Ke Fwaka Bibulu, yina bo ke lombaka sambu na banti yonso yina bo me sobaka. biolozi. “Mambu yai kele mpasi kuluta siansi!” muntu mosi na kati ya bawi tubaka mutindu yina.
"Ee." Powell ndimaka mambu yina. "Siansi ke sepedisa. Yo ke lembisaka nitu." (Yandi songaka mono na nima nde: “Kutala mambu yina bimvuka tatu ya kuswaswana ke salaka kele kulutisa ndilu. Yo ke fwaka kibeni mambu ya mpa yina bo ke salaka sambu na kutanina mupepe.”)
Sambu na kumonisa nde nti na bo kele ve ti kigonsa, kimvuka ya Powell salaka baekzame ya kuswaswana. Bo vandaka kudisa oxalate oxidase na putulu ya mamvumvu. Bo vandaka kutesa kuyela ya ba fungus ya mbote na ntoto. Bau bikaka makasa na masa mpe bau sosaka kuzaba bupusi na yau na t. Ata kima mosi ve ya mbi monanaka na konso kulonguka yina-na kutuba ya mbote, na kutuba ya mbote, kisalu ya madia yina bo me sobaka na mutindu ya genetique kele mbote kuluta matiti ya banti ya nkaka yina bo me sobaka ve. Bantu ya siansi tindaka bambuma yina na Laboratoire ya Insi ya Oak Ridge mpi na balaboratware ya nkaka ya Tennessee sambu na kutadila yo, mpi bo monaka ve luswaswanu ti bambuma yina banti yina bo me sobaka ve ke basisaka.
Bamvutu ya mutindu yai lenda ndimisa bantu yina ke twadisaka mambu. Bau tasepedisa mpenza ve bantu ya kesala kisalu ya kutelemina ba OGM. John Dougherty, muntu ya siansi yina me bakaka pansio na Monsanto, pesaka Powell bandongisila ya ofele. Yandi bingaka bambeni yai nde “kimbeni.” Banda bamvula mingi, bimvuka ya ke taninaka mupepe ke kebisaka nde kana bo nata ba gène na kati ya bambisi yina kele ntama, yo ta nata malanda yina bo me yindulaka ve, mu mbandu kusala “matiti ya mbi ya nene” yina me luta banti ya lugangu, to kukotisa ba gène ya banzenza yina lenda sala nde muntu yina ke yambaka bambisi yina kuvanda ti bansoba ya mbi na ADN ya bambisi yina. Bo ke kudiyangisa mpi nde bakompani ke sadilaka enzeniere ya menga sambu na kubaka banswa mpi kuyala bigangwa.
Na ntangu yai, Powell kutubaka nde yandi bakaka ve ata mbongo mosi mbala mosi na bantu yina kesalaka bisalu ya nene, mpi yandi ndimisaka nde makabu ya mbongo yina bo pesaka na laboratware vandaka “ya kukangama ve.” Kansi, Brenda Jo McManama, muntu ke bongisaka kimvuka mosi ya bo ke bingaka « Réseau environnemental indigène », monisaka kuwakana mosi na mvula 2010 yina Monsanto pesaka Fondation Chestnut na kimvuka ya nduku na yandi New York Kapu yina pesaka nswa ya kusala banswa zole ya kusoba ba gènes. (Powell tubaka nde makabu ya ba insi, ti Monsanto, ke vandaka na nsi ya 4% ya mbongo yonso ya kisalu na bo.) McManama ke yindula nde Monsanto (yina Bayer sumbaka na 2018) ke sosa na kinsweki kubaka nswa ya kusala kisalu na kupesaka maboko na mambu yina ke monana nde yo ta vutukila nti yina na bilumbu ke kwisa. Projet ya kukonda bwimi. Yandi tubaka na masonga yonso nde: “Monsan kele mbi yonso.”
Powell tubaka nde nswa yina vandaka na kuwakana yina bo salaka na mvu 2010 me manaka, mpi sambu yandi zabisaka mambu ya fioti-fioti ya nti na yandi na mikanda ya siansi, yandi me zikisaka nde bo lenda pesa ve nswa ya kusala nti yina. Kansi yandi bakisaka nde yo ta katula ve basusi yonso. Yandi tubaka nde, “Mono me zaba nde muntu mosi lenda tuba nde nge kele kaka mpambu sambu na Monsanto.” "Inki nge lenda sala? Kima kele ve ya nge lenda sala."
Kiteso ya bamvula tanu me luta, bamfumu ya kimvuka mosi (Fondation américaine de castagne) tubaka nde bo lenda lungisa ve balukanu na bo kaka kana bo vukisa bambisi ya nkaka, yo yina bo ndimaka programe ya Powell ya kuyidika bima ya ke zingaka na nitu. Lukanu yai basisaka mavwanga ya nkaka. Na Marsi 2019, mfumu ya kimvuka ya fondasio yina, Lois Breault-Melican, katukaka na kisalu, yandi tubilaka kisalu ya Ecologie ya Lunungu ya Ntoto ya Mvimba ( Projet de la justice mondiale ), kimvuka mosi ya ke nwanisaka inzeniere ya ba gène yina kele na Buffalo. Projet ya Ekolozi ya Lunungu) nsangu; bakala na yandi Denis Melican mpi katukaka na kimvuka yina. Dennis songaka mono nde bankwelani yina vandaka kudiyangisa mingi sambu banti ya Powell lenda monisa nde yo kele “mpunda ya Troie,” yina kangulaka nzila sambu banti ya nkaka ya mumbongo kubaka ngolo mingi na nzila ya inzenierie génétique.
Susan Offutt, muntu ya ke longukaka mambu ya bilanga, ke salaka bonso mfumu ya Komite ya Inzo-Nkanda ya Insi ya Siansi, ya Inzeniere mpi ya Kimunganga, yina salaka bansosa na yina me tala bima ya ke zingaka na mfinda na mvu 2018. Yandi monisaka nde mutindu luyalu ke twadisaka mambu ke tadila diambu ya fioti ya bigonsa ya biolozi, mpi yo me salaka nde bantu yina ke zingaka na ntoto ya mvimba kutadila bigonsa yina lenda basika na bilanga. bantu yina ke nwanaka ti OGM. “Inki kele mfunu ya kati ya mfinda?” yandi yulaka, bonso mbandu ya mpasi mosi, nzila yina manisaka ve. "Keti bamfinda kele ti bikalulu na yo mosi? Keti beto kele ti mukumba ya bikalulu ya mbote ya kutadila dyambu yai ntangu beto kebaka balukanu ya kusadisa bantu?"
Bantu mingi ya siansi ya mono me solulaka ti bo kele ve ti kikuma ya kudiyangisa sambu na banti ya Powell, sambu mfinda me beba mingi kibeni: bo ke zengaka banti, bo ke basisaka matadi ya ntalu, bo ke salaka banti, mpi bo ke basisaka bambisi mpi maladi mingi kibeni yina ke bebisaka banti. Na kati na yo, kufwa ya châtain memonisama nde yo kele Mufwanusu mosi ya kukangula. Gary Lovett, muntu mosi ya kelongukaka mambu ya kezingaka na mfinda na Cary Ecosystem Institute na Millbrook, na New York, kutubaka nde: “Ntangu yonso beto kekotisaka bima ya mpa ya kezingaka ya mvimba.” “Bupusi ya bambuma ya bo me sobaka na mutindu ya gene kele fioti kibeni.”
Donald Waller, muntu mosi ya kelongukaka mambu ya metala mfinda yina mekatuka kubaka pansio na Iniversite ya Wisconsin-Madison, kusalaka dyaka mambu yankaka. Yandi songaka mono nde: "Na ndambu mosi, mono ke tubilaka mwa bukati-kati na kati ya kigonsa mpi lufutu. Na ndambu ya nkaka, mono ke landaka kaka kukanga ntu sambu na kumona bigonsa." Nti yai ya bo me sobaka ba gène lenda vanda kigonsa sambu na mfinda. Na kuswaswana ti yo, “lutiti yina kele na nsi ya lufutu kefuluka kaka ti encre.” Yandi tubaka nde nsuka-nsuka nti ya châtaigne yina ke kangamaka na kufwa ta nunga mfinda yai ya bo me nwana ti bitumba. Bantu kele na mfunu ya kivuvu. Bantu kele na mfunu ya bidimbu. ”
Powell kevandaka ti kikalulu ya kuvanda pima, kansi bantu yina ketulaka ntembe na mambu ya metala inzeniere ya bima ya kezingaka lenda nikisa yandi. Yandi tubaka nde: “Yo ke vandaka ve ti ntendula sambu na mono.” “Yo me simbama ve na siansi.” Ntangu ba enzeniere ke salaka bakamio to batelefone ya mbote, muntu mosi ve ke bokutaka, yo yina yandi ke sosaka kuzaba mambu yina ke salamaka na banti yina bo me sala mbote. Powell tubaka nde: “Yai kele kisadilu yina lenda sadisa.” “Sambu na nki nge ke tuba nde beto lenda sadila ve kisadilu yai?Beto lenda sadila tournevis ya Phillips, kansi ve tournevis ya bantu yonso ke sadilaka, mpi mutindu mosi mpi?”
Na luyantiku ya Oktobri 2018, mono kwendaka ti Powell na kisika mosi ya malembe na sudi ya Syracuse. Yandi vandaka kutula kivuvu nde makwisa ya mitindu ya bambuma ya Amerika ta yela. Kisika yango kele penepene ya kukonda bantu, mpi yo kele mosi na kati ya bisika fyoti yina bo kepesaka nzila nde banti kuyela. Bilanga ya nda ya banti ya pine mpi ya larche, yina bo salaka na kisalu mosi ya bansosa yina bo yambulaka banda ntama, ke balukaka na ndambu ya este, ntama ti mupepe yina ke yala, yo ke pesaka kisika yina mwa boma.
Andrew Newhouse, muntu ya ke salaka bansosa na laboratware ya Powell, ke sala dezia kisalu ya kutunga nti mosi ya kuluta mbote sambu na bantu ya siansi, nti mosi ya mfinda yina ke katukaka na sudi ya Virginie. Nti yango kele nda kiteso ya makulu 25 mpi yo ke yelaka na kilanga mosi ya bo me yidika na mutindu mosi ya kukonda kukana yina bo me ziunga ti lupangu ya ba cerf ya nda makulu 10. Bo kangaka saki ya nzo-nkanda na nsuka ya balutangu ya nkaka ya nti. Newhouse tendulaka nde saki ya kati vandaka kukangama na putulu ya Darling 58 yina bantu ya siansi lombaka na Yuni, kansi saki ya nganda ya kibende vandaka kukanga ba-ecureuil nzila ya kuyela. Kuyidika mambu yonso kele na nsi ya lutwadisu ya ngolo ya Departema ya Bisalu ya Bilanga ya États-Unis; na ntwala ya kukatula bansiku, bo fwete katula putulu to bambuma ya banti yina kele ti ba gène yina bo me yika na lupangu to na laboratoire ya muntu ya ke salaka bansosa.
Newhouse vandaka kusadila ba-ciseaux ya kuzenga yina bo lenda katula na balutangu ya banti. Kubenda na nsinga, mbele kupasukaka mpi saki kubwaka. Newhouse kwendaka nswalu na filiale yina landaka yina vandaka ti basaki mpi vutukilaka mambu yina. Powell vandaka kuvukisa basache yina kubwaka mpi kutula yo na saki ya nene ya plastike ya bo ketulaka bamvindu, kaka mutindu bo kesadilaka bima yina kele ti kigonsa sambu na luzingu.
Na nima ya kuvutuka na laboratoire, Newhouse ti Hannah Pilkey katulaka bima yonso na saki yina mpi basisaka nswalu-nswalu bambuma ya mbwaki na kati ya bambuma ya mbwaki. Bau ke salaka yonso sambu bansende kukota ve na mpusu ya nitu, yina kele kigonsa na kisalu na bansosa ya ke tadila bansende. Na ntangu ya ntama, bo vandaka kuzola banti yonso ya mfunu yina bo me sobaka na mutindu mosi buna. Na mbala yai, nsuka-nsuka bo vandaka ti bima mingi: kuluta 1 000. Pirkey tubaka nde: “Beto yonso ke sala makinu ya fioti ya kiese.”
Na nima ya midi, Powell nataka bambuma yina na biro ya Neil Patterson na kisika ya kuyamba bantu. Yau vandaka Kilumbu ya Bantu ya Insi (Kilumbu ya Colomb), mpe Patterson, Nsadisi ya Mfumu ya Centre ya Bantu ya Insi mpe Mupepe ya ESF, katukaka kuvutuka na kitini ya iya ya inzo-nkanda ya nene, kisika yandi twadisaka nsonga ya madia ya bantu ya insi. Bana na yandi zole ti niece na yandi ke sakana na ordinatere na biro. Bantu yonso vandaka kukatula mpusu mpi kudia banti ya nsunga. Powell tubaka na mawa yonso nde: “Bo kele kaka mwa mbwaki.”
Dikabu ya Powell kele ti balukanu mingi. Yandi ke kabulaka bankeni, ti kivuvu ya kusadila réseau ya Patterson sambu na kukuna bambuma ya châtaigne na bisika ya mpa, kisika bo lenda baka putulu ya bo me soba na nima ya mwa bamvula. Yandi salaka mpi kisalu ya diplomasi ya mayele.
Ntangu ESF bakaka Patterson na kisalu na mvu 2014, yandi waka nde Powell vandaka kumeka banti yina bo me yidika na mutindu mosi buna, yina vandaka kaka mwa bakilometre fioti ti Teritware ya Bantu ya Dikanda ya Onondaga. Kisika ya nsuka kele na mfinda mwa bakilometre na sudi ya Sirakuse. Patterson bakisaka nde kana kisalu yango kununga, nsukansuka ba gène yina kekangaka maladi takota na ntoto mpi tavukana ti banti ya châtain yina mebikala kuna, ebuna yo tasoba mfinda yina kele mfunu mingi sambu na kuzaba muntu ya Onodaga. Yandi kuwaka mpi basusi yina ke pusa bantu ya ke nwaninaka luyalu, ata mpi bantu ya nkaka ya bwala, na kutelemina bima yina bo me sobaka na bisika ya nkaka. Mu mbandu, na 2015, dikanda ya Yurok buyisaka kubumba OGM na Californie ya Nordi sambu bo vandaka kudiyangisa nde yo lenda bebisa bima ya bo ke kunaka mpi bambisi ya masa ya bo ke lobaka.
Patterson songaka mono nde: “Mono me bakisa nde diambu yai me kuminaka beto awa; beto fwete solula ata fioti.” Na lukutakanu ya kimvuka ya ke taninaka mupepe yina ESF salaka na mvu 2015, Powell salaka diskure mosi yina yandi yidikaka mbote na bantu ya bwala ya New York. Na nima ya diskure yina, Patterson yibukaka nde bantwadisi mingi tubaka nde: “Beto fwete kuna banti!” Kikesa na bo yitukisaka Patterson. Yandi tubaka nde: “Mono yindulaka yo ve.”
Kansi, masolo yina bo solulaka na nima kumonisaka nde bantu fyoti mpamba na kati na bo keyibukaka mpenza mukumba yina nti ya mbwaki vandaka kusala na kinkulu na bo ya kinkulu. Bansosa yina Patterson salaka na nima ya mambu yina songaka yandi nde na ntangu yina mavwanga ya bantu mpi kubebisa bima yina ke zingaka na ntoto ya mvimba vandaka kusalama na ntangu mosi, luyalu ya États-Unis vandaka kusadila pula ya nene ya kukatula bantu na ngolo mpi ya kuvukisa bantu, mpi maladi yina kumaka. Bonso bima mingi yankaka, kikalulu ya bantu ya bwala yina vandaka kusadila bambuma ya châtain na kisika yina mevilaka. Patterson monaka mpi nde bangindu ya bantu ke vandaka ti yo na yina me tala inzeniere ya ba gène ke swaswanaka mingi. Alfie Jacques, muntu ya ke salaka banti ya lacrosse na Onoda, ke vandaka ti nzala ya ngolo ya kusala banti na mabaya ya châtaigne mpi yandi ke pesaka maboko na kisalu yina. Bantu yankaka keyindulaka nde kigonsa kele mingi mpi yo yina bo ketelaminaka banti.
Patterson kebakisaka bisika yai zole. Ntama mingi ve yandi tubilaka mono nde: “Yo kele bonso telefone ya maboko mpi mwana na mono.” Yandi monisaka nde mwana na yandi ke vutuka na nzo na nima ya lukolo sambu na maladi ya coronavirus. "Kilumbu mosi mono basikaka yonso; sambu na kutanina bo na kukutana, bo ke na kulonguka. Kilumbu ya ke landa, bonso, bika beto katula bima yina." Kansi bamvula mingi ya yandi solulaka ti Powell lembisaka ntembe na yandi. Ntama mingi ve, yandi zabaka nde bana ya mwayene ya banti 58 ya Darling tavanda ve ti ba gène yina bo mekotisa, disongidila nde banti ya kisina ya mfinda talanda na kuyela na mfinda. Patterson tubaka nde diambu yai katulaka diambu mosi ya nene.
Na ntangu beto kwendaka kutala yandi na Oktobri, yandi songaka mono nde kikuma yina yandi kukaka ve kupesa maboko ya mvimba na kisalu ya GM vandaka sambu yandi zabaka ve kana Powell vandaka kudibanza sambu na bantu yina vandaka kusala mambu ti nti to ti nti. Patterson bulaka yandi na ntulu mpi tubaka nde: “Mono me zaba ve mambu yina kele sambu na yandi.” Yandi tubaka nde kaka kana bangwisana ya muntu ti nseke lenda vutuka, yo kele mfunu na kuvutukila nti yai.
Sambu na kusala yo, yandi tubaka nde yandi kekana kusadila banti yina Powell kupesaka yandi sambu na kusala pouding ya nzungu mpi mafuta. Yandi tanata madya yai na teritware ya Onondaga mpi tabinga bantu na kumona dyaka ntomo na yo ya ntama. Yandi tubaka nde: “Mono ke tula kivuvu nde yo kele mutindu nge ke pesa nduku na nge ya ntama mbote. Nge fwete mata kaka na bisi katuka na kisika yina nge telamaka mbala ya nsuka.”
Powell bakaka dikabu ya badolare bamilio 3,2 na kimvuka ya makabu ya mawa ya ntoto ya mvimba ya Templeton na ngonda ya Yanuari, yina ta pesa Powell nzila ya kukwenda na ntwala ntangu yandi ke tambula na bimvuka yina ke twadisaka mambu mpi ke yalumunaka mambu ya bansosa na yandi banda na mambu ya ke tadila bima ya ke zingaka tii na mambu ya kieleka ya kuyidika ntoto ya mvimba. Kana luyalu kupesa yandi lusakumunu, Powell ti bantu ya siansi ya Fondation américaine des castagnes tabanda kupesa nzila nde yo basisa bintuntu. Bo ta bula to ta bula putulu ti ba gène na yo ya nkaka na zulu ya bima yina ke vingilaka banti ya nkaka, mpi mambu yina ta kumina ba châtaigne yina bo me soba ba gène ta salama kukonda kutala kisika yina bo ke salaka bansosa yina bo ke twadisaka. Na kuyindula ti gène lenda taninama na bilanga mpe na laboratoire, yau kele na kivuvu ve, mpe yau ke panzana na mfinda-yau kele diambu ya ekolozi yina bantu ya siansi ke zolaka kansi bantu ya ngolo ke waka boma.
Na nima ya kuvanda ti nti ya châtain ya kupema, keti nge lenda sumba yo? Ee, Newhouse tubaka nde, yo vandaka pula yina. Bo me yulaka bantu ya ke salaka bansosa konso mposo ntangu banti ke vandaka.
Na inza yina Powell, Newhouse ti banduku na yandi ke zingaka, yo kele pete na kumona nde insi ya mvimba ke vingila nti na bo. Kansi, kunata kamio mwa ntama na ndambu ya nordi katuka na ferme ya bansosa na nzila ya mbanza Syracuse keyibusa beto mutindu bansoba ya nene mesalamaka na kisika ya beto kezingaka mpi na kimvuka ya bantu banda banti ya Amerika yina kezingaka na zulu ya masa mevilaka. Nzila ya mbanza mosi ya fioti na nordi ya mbanza Syracuse. Yo kele balabala mosi ya bantu kezingaka mpamba yina kele ti banzila ya nene, pelouse ya bunkete, mpi bantangu yankaka banti ya fyoti ya kuyidika yina kele na lupangu ya ntwala. . Kompani ya mabaya kelombaka ve kuvutula banti ya châtaigne. Kimvwama ya bilanga yina ke kuditaninaka yina me simbama na bambuma ya châtaigne me vila kibeni. Penepene na muntu mosi ve kebasisaka bambuma ya petepete mpi ya sukadi na bambuma ya ngolo kuluta ndilu. Bantu mingi lenda zaba nkutu ve nde kima mosi ve ke konda na mfinda.
Mono telamaka mpi diaka na lweka ya nzadi Onondaga na nsi ya kivudi ya nti ya nene ya putulu ya mpembe. Nti yina vandaka ti bambisi ya gris ya vert ya ngolo. Mu lenda mona mabulu yina baniama ke salaka na mpusu ya nti. Yo ke yantikaka kuvidisa makasa na yo mpi yo lenda fwa mpi kubwa na nima ya mwa bamvula. Kaka sambu na kukwisa awa katuka na nzo na mono na Maryland, mono lutaka na kamio na ntwala ya mafunda ya banti ya putulu ya kufwa, ti balutangu ya fourche ya mpamba yina vandaka kutombuka na lweka ya nzila.
Na Appalachie, kompani yina me zenga banti na kisika mosi ya nene ya Bitlahua sambu na kubaka makala na nsi. Ntima ya insi ya makala ke wakana ti ntima ya insi ya ntama ya châtaigne. Fondation américaine des châtaignes salaka ti bimvuka yina vandaka kukuna banti na bisika yina bo vandaka kuzwa makala yina bo yambulaka, mpi ntangu yai banti ya châtain ke menaka na mafunda ya ba-acre ya ntoto yina kisumbula yina salaka. Banti yai kele kaka kitini ya banti ya bo me vukisa yina ke kangamaka na maladi ya bamikrobe, kansi yo lenda kuma kiteso mosi ti ndonga ya mpa ya banti yina kilumbu mosi lenda tesana ti banti ya nene ya mfinda ya ntama.
Na Mayi ya me luta, ntalu ya mupepe ya mbi yina kele na mupepe kumaka bitini 414,8 na milio mosi sambu na mbala ya ntete. Bonso banti yankaka, kilo ya banti ya Amerika yina kevandaka ve ti masa kele kiteso ya katikati ya carbone. Bima fyoti yina nge lenda kunaka na kitini ya ntoto lenda baka carbone na mupepe nswalu kuluta nti ya châtaigne yina keyela. Ti mambu yai na mabanza, disolo mosi ya kubasikaka na zulunalu mosi ( Wall Street Journal ) na mvula meluta kupesaka ngindu yai, “Beto sala ferme yankaka ya banti ya châtaigne.”